12 واژه یونانی که باید آنها رابشناسید

25 09 2012

سه‌شنبه چهارم مهرماه 1391

بسیاری از اصطلاحاتی که در محاورات عمومی کاربرد دارد، ریشه در زبان یونانی دارد. برای من دانستن ریشه این اصطلاحات جالب بود. شاید برای شما هم جالب باشد. این متن ترجمه آزادی است از مطلبی تحت همین عنوان که از اینجا گرفته شده است.

greekwords

در کنار زبان لاتین، زبان یونانی احتمالا بیشترین تاثیر را در زبان‌های دیگر دنیا داشته است. خیلی از کلمات انگلیسی مستقیما از زبان یونانی گرفته شده‌اند و باید ریشه و معنی آنها را بدانیم.

1- Acme اوج، قله

بالاترین نقطه ساختمان. قله یا بالاترین  نقطه هرچیزی. مثال: رم در سال 117 ق.م با حکومت تروجان به اوج قدرت رسید.

“اوج طراحی و ساخت رآکتور غیرفعال که دارای امنیت کامل است، در افریقای جنوبی مشاهده شده است. مردم ‌آن منطقه با رآکتورهایی مواجهند که ده‌ها سال است به آن رآکتورهای با بستر سنگریزه می‌گویند. (اکونومیست)”

2- Acropolis قلعه، دژ

Acro به معنی لبه یا منتهی‌الیه و Polis به مفهوم شهر است. در نتیجه Acropolis به شهرهایی اشاره می کند که با هدف امنیتی ساخته شده‌اند. کلمه آکروپولیس معمولا به همراه نام آتن پایتخت یونان می‌آید. این کلمه همچنین می‌تواند به هر نوع دژ و قلعه‌ای اطلاق شود. مانند رم و بیت‌المقدس.

” مشعل بازی های المپیک پکن در میان تدابیر شدید امنیتی و تظاهرات گروه‌های مخالف  به قلعه باستانی آتن رسید. (نیویورک تایمز) “

3- Agora انجمن، محفل

آگورا محل داد و ستد عمومی بوده است که در اکثر شهرهای یونان قدیم وجود داشته است. امروز این اصطلاح برای بیان هر نوع مجمع یا گروه‌های آزاد استفاده می‌شود.

“صرف نظر از اندازه، جنبه مشخصه هر مجموعه‌ای، عمومی بودن آن است. فضایی باز که مانند یک گورستان به نظر می‌رسد و ممکن است محل داد وستد باشد. این امر مورد تردید باستان‌شناسان است. محلی برای تجمعات سیاسی همانند اگورا در یک شهر قدیمی یونان قدیم که هم محل داد و ستد بوده و هم قوه مقننه (اکونومیست)”

4-Anathema  مورد لعن و نفرین

این کلمه از نظر دستوری اسم است و به معنی لعنت یا تکفیر رسمی است. این واژه رامی‌توان در مورد کسی یا چیزی که مورد خشم قرار گرفته، به کار برد.معنای اصلی یونانی این واژه، “چیزی که به خدایان پیشنهاد شده” می‌باشد.

مثال: “بعضی از متفکران چنین استدلال می‌کنند که در ضمن همکاری در تهیه یک دائره‌المعارف آنلاین، کارهای اصلی هنر و دانش هردو منفور واقع می‌شود زیرا هردو اینها به دیدگاه و بیان تالیفی نیاز دارند.(یو اس ای تودی)”

5- Anemia کم‌خونی

آنمی یا کم‌خونی به شرایطی اطلاق می‌شود که در آن گلبول‌های قرمز خون (هموگلوبین‌ها) از نظر کمی یا کیفی کارآمدی مطلوب خود را ندارند. اما در طول سالیان، این اصطلاح در سایر متون نیز وارد شده است و به هرنوع ناکارآمدی در هسته سیستم یا سازمان اطلاق می‌گردد.

“به نوشته دالاس مورنینگ نیوز، ریچارد فیشر فرماندار ایالت دالاس -تنها مخالف بحث نگهداشتن رشد دو درصدی سرمایه ایالت- به مردم گفت: دوره تحمل آنمی فرارسیده و اینکه در نیمه دوم امسال ما از رشد صفر خواهیم گذشت. هفته گذشته فیشر درخواست نرخ‌های بالاتری را داشت که پنجمین مخالفت مستقیم سیاست انقباضی او بود. (وال استریت ژورنال)”

6- Ethos عادات و رسوم

در ترجمه تحت‌اللفظی از زبان یونانی، Ethos به معنی مکانی است که به آن عادت شده است. این اصطلاح همچنین به معنی تمایل یا ویژگی شخصیتی یک فرد، یک فرهنگ یا یک حرکت نیز می‌باشد. مترادف ان اصطلاحات “طرز فکر” و  “اهمیت‌گذاری” است.

7- Dogma دگم, عقیده تعصب‌آمیز

دگم به باورها و مجموعه اصولی که به وسیله یک مذهب، ایدئولوژی یاهرسازمانی بنا نهاده شده است، اطلاق می‌شود. دگم آمرانه و غیرقابل اعتراض می‌باشد. بنابراین به جز مفاهیم مذهبی، این اصطلاح به نگرش منفی تمایل دارد. باید توجه داشت که جمع کلمه Dogma کلمات Dogmata یا Dogmas می‌باشد.

8- Eureka یافتم

این اصطلاح در هنگام شادی یک کشف بزرگ باصدای بلند برزبان آورده می‌شود و می‌توان آن را به “من آن را یافتم” ترجمه کرد.اصطلاح اوریکا به ریاضیدان معروف یونانی ارشمیدس نسبت داده می‌شود. هنگامی که وی استحمام می‌کرد، ناگهان متوجه شد که مقدار آب جابجا شده باید با حجم بخشی از بدن وی که در آب فرو رفته، برابر باشد (قانون ارشمیدس). او به قدری از این کشف خود هیجان‌زده شد که از خزینه حمام خود بیرون آمده ودرحالی که در طول خیابان سیراکوس می‌دوید، فریاد می‌زد: اوریکا، اوریکا!

9- Genesis ‍پیدایش

به معنی آغاز یا تولد است.مترادف های زیادی برای این کلمه وجود دارد، مانند آغاز، شروع، بهار،طلوع و مبدأ. این کلمه همچنین نام اولین کتاب از کتاب مقدس است.

10- Phobia نفرت، انزجار

بسیاری از مردم به غلط فکر می‌کنند که فوبیا نوعی ترس است. ولی درحقیقت معنی این کلمه فراتر از ترس است. فوبیا به معنی ترس نامعقول و اغراق‌آمیز از چیزی است. این ترس می‌تواند با فعالیت‌های مشخص، موقعیت‌ها، اشیاء یا افراد مرتبط باشد.

11- Plethora  افراط، ازدیاد

هرگاه شما بیش از حد نیاز یا تناسب کاری را انجام دهید، مرتکب افراط شده‌اید. افراط نمایانگر فراوانی بیش از حد یا ناخواسته است.

12- Kudos  تجلیل، ستایش

Kudos به معنی شهرت وافتخار بوده و نتیجه یم فعالیت یا موفقیت مهم می‌باشد.نکته جالب توجه اینکه در زبان یونانی و انگلیسی بین‌المللی بریتانیایی Kudos یک اسم مفرد است ولی در زبان انگلیسی آمریکایی این کلمه به صورت جمع استفاده می‌شود.

Advertisements

کارها

Information

2 responses

27 09 2012
عرفان خسروی

سلام. چه پست جالبی. کاش متن اصلی عباراتی که ترجمه فارسی‌شون رو گذاشتی، هم این‌جا گذاشته بودی.
من همیشه به شاگردام گفتم همون‌طور که هر شرق‌شناسی علاقه‌مند به زبان و ادبیات فارسی باید از عربی هم سررشته داشته باشه، شما هم به عنوان کسانی که دارید با علم و تمدن غرب آشنا می‌شید، باید از دو زبان لاتین و یونانی سررشته داشته باشید.

به خصوص توی زیست‌شناسی و پزشکی که پره از عبارات وام‌گرفته شده از زبان لاتین. البته واژه‌های خیلی زیادی نیستند که (اون‌طور که گفتی) مستقیماً از یونانی به انگلیسی رفته باشند. بلکه تقریباً تمام واژه‌های یونانی به واسطه زبان لاتین به انگلیسی رسیدن. زبان انگلیسی که خودش جزء شاخه زبان‌های ژرمنی قرار داره (یعنی از نظر تکامل زبانی، بسیار به آلمانی شبیهه و شباهت خیلی خیلی کمی به لاتین داره) در سه مرحله تاریخی وام‌واژه‌های فراوانی به خودش جذب کرده: دوره استیلای رومی‌ها (واژگان لاتین کلاسیک رو جذب کرد)؛ دوره استیلای نورماندی‌ها (واژه‌های لاتین وولگار و فرانسه -که خودش یه زبون رومی خویشاوند لاتینه-و باز هم تعداد زیادی وام‌واژه لاتین که توسط نورماندی‌ها استفاده می‌شد) و دوره استیلای فرانسه (که مجدداً تعداد زیادی واژه فرانسه و لاتین واردشده به فرانسه در انگلیسی رسمیت یافت). در هر سه دوره این زبان لاتین-و فرانسه که دخترخونده لاتین محسوب می‌شه- بودند که انگلیسی رو غنی کردند. اما حدود دو سه هزار سال قبل، وقتی خود رومی‌ها تازه داشتن دولت‌شهرهای بزرگ تأسیس می‌کردند، طبق همین روند، کلی واژه از زبان یونانی گرفته بودند و زبون خودشون رو با وام‌واژه‌های یونانی غنی کردند.

رومی‌ها حتی الفبای خودشون رو هم (غیرمستقیم)‌ مدیون یونانی‌ها هستن. الفبای لاتین برگرفته از الفبای اتروسکایی بود و الفبای اتروسکلایی هم برگرفته از الفبای یونانی بود.

من همیشه برای این‌که شاگردام دیکته کلمات علمی رو درست بنویسم، سعی کردم توجهشون رو به ریشه کلمات جلب کنم و یکی از راه‌هایی که ذهن اون‌ها رو معطوف به شکل نوشتاری کلمات می‌کنه، جلب توجه اون‌ها به شناسایی کلمات یونانی در میان کلمات لاتینه! باور کن این کار امکان پذیره، حتی برای یک دانش‌آمور دبیرستانی ایرانی که تازه دو هفته‌ست داره با تاریخ زبان‌های اروپا اونم سر کلاس زیست‌شناسی آشنا می‌شه.

بهترین راه برای شناسایی ریشه و معنی کلمات، البته مراجعه به دیکسیونره، ولی از یه راه ساده‌تر هم می‌شه کلمات یونانی رو در میان کلمات لاتین شناخت (و از این راه دیکته اون‌ها رو دیگه اشتباه نکرد). این راه هم توجه به دیکته اون‌هاست. همون‌طور که ما می‌گیم اگه کلمه‌ای در فارسی از حروفی مثل ح، ص، ط، ظ، ض، ع، ق… استفاده کرده بود، احتمالاً باید عربی یا معرب باشه، در کلمات لاتین (دقت کنید فقط در کلمات لاتین نه در کلمات اصیل انگلیسی مثل افعال بی‌قائده انگلیسی که اصالت ژرمنی دارن) اگه این حروف رو دیدین یقین بدونین که اون کلمه یونانیه:

th
ph
rh
ch
ps
ts
K
Z
Y

همین‌طور کلمات لاتینی که آخرشون us یا on گرفته هم از یونانی اومدن. هرکدوم از اون ۹ مورد بالا، مربوط به حروفی در یونانی می‌شن که لاتینی‌ها اون‌ها رو نداشتن و فقط از زبون همسایه‌های یونانی‌شون می‌شنیدن. مثلا حرف تتا (ثتا درواقع) توی لاتین با th نوشته شد و حرف اوپسلیون که تو یونانی باستان صدایی بین /او/ و /ای/ داشته، توی لاتین با Y نوشته شد (که لاتینی‌ها اسم این حرف رو گذاشتن «ای یونانی»: ای‌گرک چون به گوش اون‌ها صدای ای می‌داد درحالی که در واقع یونانی‌ها به عنوان نوعی او به کارش می‌برند). یک نکته هم به شاگردام می‌گفتم و اون این‌که معمولاً بعیده که یه جزء یونانی رو به یه جزء لاتین بچسبونن. بنابراین اگه یه کلمه دیدین که جزء اولش نشانه‌های واژه‌های یونانی داشت، جزء دومش هم (حتی اگه فاقد همه این نشانه‌ها باشه) قطعاً یونانیه.

بهترین مثال‌هایی که می‌شه زد این‌ها هستن:

کلمه کورش از فارسی به یونانی می‌ره و چون یونانی‌ها حرف ش نداشتن (و نمی‌تونستن بگن) تبدیل می‌شه به «کورس». البته کورسی که با اوپسیلون نوشته می‌شه و به گوش لاتینی‌ها این اوپسیلون شبیه ای شنیده می‌شه. بنابراین لاتینی‌ها واژه کورس رو از یونانی می‌گیرن، با خط خودشون می‌نویسن و می‌شه cyrus (کیروس خونده می‌شه در لاتین کلاسیک) و همین کلمه به فرانسه می‌ره از لاتین و می‌شه سیروس و در انگلیسی هم می‌شه سایرس. به همین سادگی!

مثال بعدی کلمه Glycogene بود. به بچه‌ها می‌گفتم بچه‌ها یعنی چی؟ Glyco در یونانی یعنی شیرین (گلوکو تلفظ می‌شه) و در یک کلمه دیگه یعنی Glucose (که مستقیماً از یونانی مدرن به فرانسه مدرن رفته بنابراین اوپسیلون رو به ای‌گرک تبدیل نکردن بلکه به یو تبدیل کردن) این ریشه دیده می‌شه و gene (گن خونده می‌شه) یعنی زاینده (که با ژن کردی و زن فارسی هم‌ریشه و هم‌معنیه).

حالا دیگه دلم می‌خواد یه نفر Archaeopteryx رو اشتباه بخونه، یا اشتباه بنویسه (آرکیوپ‌تریکس خونده می‌شه و معنیش می‌شه پر/بال قدیمی: آرکه یعنی قدیمی و پْتِر-حرف پ ساکنه و خونده نمی‌شه-یعنی پر/بال). هلیکوپتر هم یعنی بال چرخنده (هلیکس یعنی پیچنده و پْتِر یعنی پر/بال). کسانی که آرکیوپ‌تریکس رو می‌خونن آرکئوپــِــتْریکس مثل اینه که به هلیکوپتر بگن هلیکوپـــِـــتْر.

27 09 2012
delzadeh

مرسی از نظر جامع و کاملتون که قطعا ارزش پست رو بالاتر میبره. ضمنا من به منبع اصلی اشاره کرده ام(دقیقا در خط سوم مطلب). باز هم مرسی

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s




%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: